1 Mayıs İşçi Bayramı
1 Mayıs İşçi Bayramı, işçi ve emekçiler tarafından dünya çapında kutlanan, birlik, dayanışma ve haksızlıklarla mücadele günü. Dünya üzerindeki pek çok ülkede, resmî tatil olarak kabul edilmektedir. Türkiye‘de ilk kez 1923‘te resmî olarak kutlanmıştır. 2008 Nisan‘ında, “Emek ve Dayanışma Günü” olarak kutlanması kabul edilmiÅŸtir.22 Nisan 2009 tarihinde TBMM’de kabul edilen yasa ile 1 Mayıs resmi tatil ilan edilmiÅŸtir.
Tarihi
Ä°lk kez 1856‘da Avustralya‘nın Melbourne kentinde taÅŸ ve inÅŸaat işçileri, günde sekiz saatlik iÅŸ günü için Melbourne Ãœniversitesi’nden Parlamento Evi’ne kadar bir yürüyüş düzenlediler.
1 Mayıs 1886‘da Amerika İşçi Sendikaları Konfederasyonu önderliÄŸinde işçiler günde 12 saat, haftada 6 gün olan çalışma takvimine karşı, günlük 8 saatlik çalışma talebiyle iÅŸ bıraktılar. Chicago(Åžikago)‘da yapılan gösterilere yarım milyon işçi katıldı. Luizvil‘de (Kentaki) 6 binden fazla siyah ve beyaz işçi, birlikte yürüdü. O dönemde Luizvil’deki parklar, siyahlara kapalıydı. İşçiler, sokaklarda yürüdükten sonra hep birlikte Ulusal Park’a girdi. Her eyalet ve kentte, siyah ve beyaz işçilerin birlikte yaptığı gösteriler, gazeteler tarafından, ‘Böylece önyargı duvarı yıkılmış oldu’ ÅŸeklinde yorumlanmıştı1.
Bu gösteriler 1 Mayıs’ı izleyen günlerde tüm harareti ile devam etti ve 4 Mayıs’ta kanlı Haymarket Olayı‘na yol açtı.
Uygulanan yasal baskılarla bu gösterinin tekrarlanması engellendi. 1889`da toplanan Ä°kinci Enternasyonal‘de Fransız bir işçi temsilcisinin önerisiyle 1 Mayıs gününün tüm dünyada “Birlik, mücadele ve dayanışma günü ” olarak kutlanmasına karar verildi. Böylece ikinci gösteri 1890 yılında yapılabildi.
Türkiye’de İşçi Bayramı
1 Mayıs 1977′de Taksim Meydanı‘nında kutlamalar
- Türkiyede Sarper Özsan‘ın yazıp bestelediÄŸi 1 Mayıs Marşı eÅŸliÄŸinde kutlanmaktadır.
- Osmanlı Devleti döneminde işçi örgütlenmesinin en geliÅŸmiÅŸ olduÄŸu yer Selanik‘ti ve 1911 yılında burada tütün, liman ve pamuk işçileri, 1 Mayıs gösterisi düzenleyerek bu günü kutladılar.
- 1912 yılında İstanbul`da ilk defa 1 Mayıs kutlaması gerçekleşti.
- 1923 yılında 1 Mayıs günü yasal olarak “İşçi Bayramı” ilan edildi.
- 1924`te hükümet kitlesel 1 Mayıs kutlamalarını yasakladı.
- 1925`te çıkan Takrir-i Sükun Yasası, İşçi bayramını kutlamayı yasakladı ve uzun yıllar bu yasak geçerliliğini korudu.
- 1935 yılında 1 Mayıs`a “Bahar ve Çiçek Bayramı” adı verildi ve ücretsiz tatil günü ilan edildi.
Türkiye Cumhuriyeti döneminde işçi hareketleri yüzyılın ikinci yarısından itibaren ivme kazandı.
- 1976 yılında uzun yıllar sonra ilk defa geniş katılımlı 1 Mayıs kutlaması Taksim`de Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu`nun organizasyonu altında gerçekleşti.
- 1977 yılında Ä°stanbul Taksim Meydanı‘nda yaklaşık 500 bin kiÅŸiyle en geniÅŸ katılımlı 1 Mayıs toplantısı düzenlendi. Ancak, göstericilerin üzerine ateÅŸ açıldı ve göstericilerden 34′ü, yaralanarak ve üstlerine ateÅŸ açılması sonucu çıkan izdihamda ezilerek öldü. 1977 yılının 1 Mayıs günü, tarihe Kanlı 1 Mayıs olarak geçti. Askeri darbe hazırlığı olarak yapıldığı MÄ°T tarafından BaÅŸbakan Süleyman Demirel‘e rapor edilince, Kara Kuvvetleri Komutanı Namık Kemal Ersun derhal re’sen emekliye sevkedildi.
- 1978‘de yüzbinlerce kiÅŸi tarafından Taksim Meydanı‘nda kutlandı.
- 1979`da Sıkıyönetim Komutanlığı İstanbul`da miting yapılmasına izin vermedi, sokağa çıkma yasağı ilan etti. Buna rağmen İstanbul sokaklarında yüzbinlere ulaşan rakamlarla korsan 1 Mayıs kutlandı.
- 1981`de Milli Güvenlik Konseyi 1 Mayıs`ı resmi tatil günü olmaktan çıkardı.
- 1989`da trafik polisinin açtığı ateş sonucu işçi Mehmet Akif Dalcı yaşamını yitirdi.
- 1996`da Taksim Meydanı’nın yasaklı olduÄŸu gerekçesiyle Kadıköy`de düzenlenen 1 Mayıs kutlamalarına yaklaşık 150 bin kiÅŸi katıldı. Eylemin ilk dakikalarında polisin silahsız göstericilere açtığı ateÅŸ sonucu 3 kiÅŸi hayatını kaybedince, Kadıköy`de büyük bir kitlesel isyan gerçekleÅŸti. Bu olaydan sonra Kadıköy 2005 yılına kadar 1 Mayıs kutlamalarına yasaklı kaldı. Ayrıca telsizinin sesini açık unutan bir sivil polisin göstericiler tarafından oldukça ÅŸiddetli bir ÅŸekilde dövülmesini Star TV`nin naklen duyurması ve bir baÅŸka yerde polislerin eÄŸlenerek seyrettiÄŸi bir linç giriÅŸimini de naklen yayınlamasıyla hafızalara kazındı.
- 2006 yılında en geniş katılımın yaşandığı ilçe Kadıköy oldu. Çeşitli sendikalar ve gruplar saat 12:00 sularında Rıhtım Caddesi`ne yürüdü. Düzenlenen miting sonrası saat 16:00 sularında gruplar tamamen dağıldı.
- 2007 yılında 1 Mayıs’ı tekrar Taksim’de kutlayarak aynı zamanda 1977‘de olan olayları anmak isteyen grupları polis silah, biber gazı, gaz bombası kullanarak durdurmaya çalıştı. 100′den fazla kiÅŸi yaralandı.ValiliÄŸe göre 580, diÄŸer kaynaklara göre 700′e yakın gözaltı gerçekleÅŸti. Ä°brahim Sevindik adındaki bir vatandaÅŸ hayatını kaybetti.
- 2008 Nisan‘ında, 1 Mayıs’ın “Emek ve Dayanışma Günü” olarak kutlanması kabul edildi.
- 2008 yılında sendikaların hükümetle 1 Mayıs’ı Taksim‘de kutlama konusunda uzlaÅŸamaması sonucunda sendikalar, Taksim‘e yürüme kararı aldı ve bazı sol görüşlü partiler de bu yürüyüşe katılacaklarını açıkladı. Bunun üzerine, güvenlik güçleri bir gün öncesinden hazırlıklara baÅŸladı ve sabah 06:30′dan itibaren ÅžiÅŸli‘de, Osmanbey‘de, Pangaltı‘da, NiÅŸantaşı‘nda, Okmeydanı‘nda, Dolapdere‘de ve KurtuluÅŸ‘ta olaylar çıktı. Polisin, DÄ°SK, Makina Mühendisleri Odası Ä°stanbul Åžubesi ve ÖDP binasında yönelik tutumu ve bir hastanenin acil servisi giriÅŸinde gaz bombası atarak birçok kiÅŸinin yaralanmasına neden olması çok tartışıldı.[1] Polis; bu olaylar sırasında biber gazı, gaz bombası, tazyikli ve boyalı su kullandı. DÄ°SK binası önündeki olaylarda CHP milletvekili Mehmet Ali Özpolat, sıkılan biber gazı nedeniyle kalp spazmı geçirdi. Okmeydanı‘nda Burhan Gül isimli 19 yaşında bir genç, başından plastik mermiyle vurularak yaralandı. Ayrıca Ankara‘da Sıhhiye Meydanı‘nda yapılan kutlamalarda da olaylar çıktı ve polis, göstericilere gaz bombalarıyla müdahale etti. Ankara’da Sakarya Meydanı’nada yapılan kutlama olaysız sona erdi.
- 2009 Nisan‘ında Türkiye Büyük Millet Meclisi‘ne verilen önergeden sonra 1981‘den sonra tekrar resmi bayram olarak kabul edildi.
- 2009 Nisan Taksim’e çıkılmasına izin verilmedi.[2]
- 2010 1 Mayıs tekrardan Taksim’de kutlanacak.
http://tr.wikipedia.org/wiki/1_May%C4%B1s_%C4%B0%C5%9F%C3%A7i_Bayram%C4%B1
Â
Eğer yazıyı beğendiyseniz ya da ekleyecekleriniz varsa, lütfen yorumunuz yazın veya RSS aboneliği ile yeni yazılardan anında haberdar olun.
Yorumlar
Henüz Yorum Yok.
Yorum Yazın